सत्तामा होइन,सत्यमा टिक्नु नै राजनीतिज्ञको धर्म हो: नेता शाही

कांग्रेसभित्रको आन्तरिक संकट र सुधारको अनिवार्यता
 

नेपाली कांग्रेस नेपालको लोकतान्त्रिक इतिहास बोकेको सबैभन्दा पुरानो र महत्वपूर्ण राजनीतिक शक्ति हो। राणा शासनको अन्त्य, बहुदलीय प्रजातन्त्र स्थापना, लोकतान्त्रिक आन्दोलन, संविधान निर्माणदेखि राजनीतिक परिवर्तनका हरेक चरणमा यसको भूमिका महत्वपूर्ण रहँदै आएको छ। तर इतिहास बलियो भए पनि वर्तमान अवस्थामा पार्टी गम्भीर आन्तरिक संकट, नेतृत्व विवाद, गुटबन्दी, जनविश्वासको कमी र भविष्यप्रतिको अन्योलबाट गुज्रिरहेको देखिन्छ। अहिले पार्टीभित्र देखिएको समस्या केवल व्यक्तिहरूको विवाद मात्र होइन, यो पार्टीको संरचना, नेतृत्व शैली, निर्णय प्रक्रिया, राजनीतिक संस्कार र भावी दिशासँग जोडिएको गम्भीर राजनीतिक समस्या हो।

आज पार्टीभित्र मुख्य बहस संगठन निर्माण, विचार, नीति र कार्यक्रमको बारेमा हुनुपर्ने हो। तर वास्तविकता हेर्ने हो भने पार्टी कसरी बलियो बनाउने भन्दा पनि पार्टी कसले नियन्त्रण गर्ने भन्ने मानसिकता बलियो देखिन्छ। एक पक्ष निर्वाचन आयोगको निर्णयको आधारमा आफूलाई वैधानिक ठान्दै अघि बढिरहेको छ भने अर्को पक्ष अदालतको निर्णयको प्रतीक्षामा छ। यसले पार्टीभित्रको राजनीतिक समस्या राजनीतिक रूपमा समाधान गर्ने संस्कार कमजोर भएको देखाउँछ। राजनीतिक दलभित्रका विवाद अदालत र कानुनी प्रक्रियामा जानु भनेको नेतृत्वको संवाद, सहमति र आन्तरिक लोकतन्त्र कमजोर भएको संकेत पनि हो।

राजनीतिमा सबैभन्दा ठूलो शक्ति जनमत हो। नेपाली जनताले समय–समयमा कांग्रेस, एमाले, माओवादी सबै दललाई शासन गर्ने अवसर दिएका छन्। तर जनताले दिएको जनमतको सदुपयोग गर्न नसक्दा आज पुराना दलहरू जनविश्वासको संकटमा पुगेका छन्। जनताले विकास, सुशासन, स्थिरता र रोजगारी चाहेका थिए, तर राजनीतिक दलहरूले आपसी विवाद, सत्ता संघर्ष, गुटबन्दी र भ्रष्टाचारका आरोपबाट आफूलाई अलग राख्न सकेनन्। यही कारण आज जनतामा पुराना दलप्रति निराशा र अविश्वास बढ्दै गएको देखिन्छ।

कुनै पनि राजनीतिक दलको वास्तविक शक्ति भनेको शीर्ष नेतृत्व होइन, कार्यकर्ता र जनताको आधार हो। माथि नेताहरूबीच जस्तोसुकै विवाद भए पनि चुनावमा पार्टीको झण्डा बोकेर हिँड्ने, जनतासँग सम्बन्ध राख्ने, संगठन जोगाउने काम कार्यकर्ताले नै गर्ने हो। त्यसैले कार्यकर्ताको भावना, योगदान र सम्मानलाई बेवास्ता गरेर कुनै पनि पार्टी दीर्घकालीन रूपमा बलियो हुन सक्दैन। अहिले धेरै कार्यकर्तामा देखिएको असन्तुष्टि टिकट वितरण, अवसरको असमानता, गुटबन्दी र नेतृत्वको व्यवहारसँग जोडिएको देखिन्छ।

नेतृत्वको अर्को ठूलो समस्या भनेको पुस्तान्तरणको विषय हो। धेरै समयदेखि एउटै नेतृत्व समूह पार्टीको निर्णय केन्द्रमा रहँदा नयाँ पुस्ताले अवसर पाउन सकेको छैन भन्ने गुनासो बढ्दै गएको छ। नयाँ पुस्ता नेतृत्वमा आउनु भनेको पुरानो पुस्तालाई हटाउनु मात्र होइन, नयाँ सोच, नयाँ शैली, नयाँ राजनीतिक संस्कार र नयाँ कार्यक्रम पार्टीभित्र ल्याउनु पनि हो। यदि युवा पुस्तालाई अवसर दिइएन भने उनीहरू पार्टीभित्र निराश हुन्छन् वा पार्टी बाहिर विकल्प खोज्न थाल्छन्, जसले दीर्घकालीन रूपमा पार्टी कमजोर बनाउँछ।

निर्वाचनसँग जोडिएको टिकट वितरणको विषय पनि पार्टीभित्रको ठूलो विवादको कारण बनेको छ। योग्य, लोकप्रिय र मेहनती कार्यकर्ताभन्दा नेताका नजिकका व्यक्तिलाई टिकट दिने प्रवृत्तिले कार्यकर्तामा असन्तुष्टि बढाएको छ। यसले चुनावमा अन्तरघात, विद्रोह र पार्टीभित्रै विभाजन निम्त्याउने गरेको छ। लोकतान्त्रिक पार्टीभित्र टिकट वितरण पारदर्शी, निष्पक्ष र मापदण्डका आधारमा हुन सकेन भने संगठन कमजोर हुन्छ र जनतामा पनि नकारात्मक सन्देश जान्छ।

पार्टीभित्र देखिएको अर्को समस्या भनेको स्पष्ट राजनीतिक दृष्टिकोण र दीर्घकालीन योजनाको अभाव हो। पार्टीले देशको आर्थिक विकास, रोजगारी, शिक्षा, स्वास्थ्य, सुशासन, संघीयता कार्यान्वयन, स्थानीय विकास जस्ता विषयमा स्पष्ट र व्यवहारिक कार्यक्रम ल्याउन नसक्दा जनताले पार्टीको भविष्यको दिशा स्पष्ट रूपमा देख्न सकेका छैनन्। राजनीतिक दल केवल चुनाव जित्नका लागि मात्र होइन, देश चलाउनका लागि स्पष्ट योजना भएको संस्था हुनुपर्छ।

आजको सबैभन्दा ठूलो संकट भनेको जनविश्वासको संकट हो। जनताले पुराना दलहरूबाट कामभन्दा विवाद बढी देखिरहेका छन्। विश्वास गुमाउनु सजिलो हुन्छ, तर एकपटक गुमेको विश्वास फर्काउन धेरै समय र काम आवश्यक हुन्छ। त्यसैले अब राजनीतिक दलहरूले भाषण र आरोपभन्दा काम, परिणाम र व्यवहारबाट जनताको विश्वास जित्नुपर्ने अवस्था आएको छ।

पार्टी सुधारका लागि सबैभन्दा पहिले गुटबन्दी अन्त्य गर्दै एकता कायम गर्नुपर्छ। त्यसपछि पारदर्शी र निष्पक्ष टिकट वितरणको व्यवस्था गर्नुपर्छ। युवालाई नेतृत्वमा ल्याउने स्पष्ट नीति बनाउनुपर्छ। पार्टीभित्रका विवाद अदालतमा लैजानुभन्दा आन्तरिक संवाद, सहमति र लोकतान्त्रिक प्रक्रियाबाट समाधान गर्ने संस्कार विकास गर्नुपर्छ। साथै, पार्टीको स्पष्ट नीति, कार्यक्रम र देश विकासको दीर्घकालीन योजना जनतासामु प्रस्तुत गर्नुपर्छ।

अन्ततः कुनै पनि पार्टी इतिहासले मात्र बाँच्दैन, भविष्यले बाँच्दछ। इतिहास गौरवपूर्ण हुन सक्छ, तर यदि वर्तमान कमजोर भयो भने भविष्य सुरक्षित रहँदैन। त्यसैले अब पार्टीभित्र नेतृत्व परिवर्तन मात्र होइन, सोच परिवर्तन, कार्यशैली परिवर्तन, निर्णय प्रक्रिया परिवर्तन र राजनीतिक संस्कार परिवर्तन आवश्यक देखिन्छ। पार्टी कुनै एक व्यक्तिको होइन, सामूहिक नेतृत्व र सामूहिक जिम्मेवारीको आधारमा चल्नुपर्छ भन्ने भावना स्थापित गर्न सके मात्र पार्टी बलियो बन्न सक्छ।

निष्कर्षमा भन्नुपर्दा, यदि पार्टीले आफ्नो इतिहास जोगाउन र भविष्य सुरक्षित गर्न चाहन्छ भने एकता, पारदर्शिता, आन्तरिक लोकतन्त्र, युवाको सहभागिता, स्पष्ट नीति र सामूहिक नेतृत्वलाई प्राथमिकता दिनैपर्छ। अन्यथा इतिहास बलियो भए पनि वर्तमान कमजोर हुँदै जाँदा भविष्य झन् अनिश्चित बन्दै जाने खतरा रहन्छ।

समाधानका उपाय

सबैभन्दा पहिले- पार्टीभित्रको आन्तरिक विभाजनले यसको एकता कमजोर बनाएको छ। नेताहरूबीचको गुटबन्दीले नीति र सिद्धान्तभन्दा व्यक्तिगत स्वार्थलाई अगाडि ल्याएको देखिन्छ। यस्तो अवस्थामा पार्टीले स्पष्ट दिशा दिन सक्दैन।

दोस्रो-निर्वाचनसँग सम्बन्धित समस्या। टिकट वितरणमा पारदर्शिता नहुँदा योग्य कार्यकर्ताहरू पछाडि परिरहेका छन्। यसले पार्टीभित्र असन्तुष्टिमात्र होइन, जनतामा पनि नकारात्मक सन्देश फैलाएको छ।

तेस्रो-अदालतसम्बन्धी विवादहरू राजनीतिक मुद्दाहरू बारम्बार अदालतमा पुग्नुले पार्टीको छवि कमजोर बनाएको छ। यी समस्याहरू पार्टीभित्रै समाधान गर्नुपर्ने हो।

साथै,नेतृत्वको स्पष्ट दृष्टिकोणको अभाव र युवालाई अवसर नदिने प्रवृत्तिले नयाँ पुस्तालाई टाढा बनाउँदै लगेको छ। आजका युवाहरू परिवर्तन चाहन्छन्, तर त्यो ऊर्जा पार्टीभित्र समेट्न सकिएको छैन।अहिले पार्टी आन्तरिक विभाजन,नेतृत्व संकट र कानुनी विवादले कमजोर बन्दै गएको छ।

इतिहास बलियो भए पनि वर्तमान चुनौतीपूर्ण छ,पार्टीभित्र गुटबन्दी तीव्र रूपमा बढेको छ,नेताहरूबीच सहकार्यभन्दा प्रतिस्पर्धा बढी देखिन्छ, यसले निर्णय प्रक्रियालाई ढिलो र कमजोर बनाएको छ, एकता बिना बलियो पार्टी सम्भब छैन।

निर्वाचनसँग जोडिएको समस्या टिकट वितरणमा पारदर्शिता अभाव,योग्यभन्दा नजिकका व्यक्तिलाई प्राथमिकता,कार्यकर्तामा असन्तुष्टि र विद्रोहको अवसर निर्वाचन जित्न एकता र निष्पक्षता दुवै आवश्यक थियो त्यो सम्भव भएन अदालत र कानुनी विवाद अदालतमा पुगेका मुद्दाले पार्टीको छवि कमजोर बनाएको छ,जनतामा राजनीतिक अस्थिरताको सन्देश गएको छ।

राजनीतिक समस्या अदालत होइन, पार्टीभित्रै समाधान हुनुपर्छ” नेतृत्व र भविष्यस्पष्ट vision र दीर्घकालीन योजना अभाव युवालाई अवसर दिने नीति कमजोर नयाँ पुस्ता पार्टीबाट टाढिँदै गएको अवस्था युवा बिना पार्टीको भविष्य सुरक्षित हुँदैन”अन्त्यमा जनविश्वासको संकट जनताले पुराना पार्टीप्रति विश्वास घटाउँदै लगेका छन्।

• कामभन्दा विवाद बढी देखिएको छ “विश्वास गुमाउनु सजिलो, फर्काउनु कठिन” समाधानका उपाय
• गुटबन्दी अन्त्य गरेर एकता कायम गर्ने
• पारदर्शी र निष्पक्ष टिकट वितरण
• युवालाई नेतृत्वमा ल्याउने
• स्पष्ट नीति र कार्यक्रम ल्याउने
• कानुनी विवादभन्दा आन्तरिक संवादलाई प्राथमिकता

“नेपाली कङ्ग्रेसले आफ्नो इतिहास जोगाउन मात्र होइन, भविष्य बनाउन पनि परिवर्तन आवश्यक छ,एकता, पारदर्शिता र युवा सहभागिता नै सुधारको मुख्य आधार हो।

• “गुटले होइन, नीतिले पार्टी चल्नुपर्छ”
• “नेतृत्व परिवर्तन होइन, सोच परिवर्तन आवश्यक छ”
• “जनताको विश्वास जित्नु नै सबैभन्दा ठूलो जीत हो”

अन्त्यमा,यदि नेपाली काँग्रेसले आफ्नो इतिहास जोगाउन र भविष्य सुरक्षित गर्न चाहन्छ भने, गुटबन्दी अन्त्य गर्दै एकता कायम गर्नुपर्छ। पारदर्शी निर्णय, युवाको सहभागिता, र स्पष्ट नीति नै सुधारको बाटो हो।

अन्त्यमा हाम्रो अल्टीमेटमको व्यवस्था गरिएको खण्डमा बृहत कांग्रेस अभियानका साथ केबल एक व्यक्ति मात्रले नेतृत्वको होइन कि समुहिक सबै लिडर हो भन्ने भावनाका साथ हस्ताक्षर अभियान देश व्यापी रूपमा सञ्चालन गर्नेछौ !